Mai czy maji – która forma jest poprawna?

Wiele osób jest przekonanych, że nazwy miesięcy można pisać „na ucho”, więc „mai” albo „maji” brzmią im akceptowalnie. Tymczasem w języku polskim istnieją konkretne, słownikowe formy odmiany miesiąca „maj” i imienia „Maja”, a mieszanie ich prowadzi do błędów w wypracowaniach, mailach i oficjalnych tekstach. Ten tekst porządkuje sprawę: kiedy napisać „maja”, kiedy „Mai”, a kiedy żadnej z form z pytania w ogóle się nie używa.

Podstawowa odpowiedź: „Mai” czy „maji”?

W standardowej, współczesnej polszczyźnie odpowiedź jest prosta:

• „mai” – poprawne tylko jako forma imienia żeńskiego „Maja” (do Mai, o Mai),
• „maji” – forma uznawana za przestarzałą lub poetycką, praktycznie nieużywana w zwykłych tekstach,
• miesiąc odmieniamy: „maja” (do maja), „w maju”, a nie: „do Mai”, „w maji”.

To oznacza, że w zdaniach typu:

„Pracę oddam do końca maja.”
„Spotkamy się w maju.”

zapis „mai” czy „maji” będzie błędny. Natomiast w zdaniu:

„Idę dziś do Mai.” – wszystko jest w porządku, ale chodzi o osobę o imieniu Maja, nie o miesiąc.

Miesiąc: do maja, w maju, od maja.
Imię „Maja”: do Mai, z Mają, o Mai.

Jak poprawnie odmienia się miesiąc „maj”?

Najpierw warto uporządkować odmianę samego miesiąca, bo to tutaj najczęściej pojawia się pokusa napisania „mai” lub „maji”.

Miesiąc maj jest rzeczownikiem rodzaju męskiego i odmienia się w liczbie pojedynczej następująco:

• M. (kto? co?) – maj
• D. (kogo? czego?) – maja
• C. (komu? czemu?) – majowi
• B. (kogo? co?) – maj
• N. (z kim? z czym?) – majem
• Ms. (o kim? o czym?) – maju

W praktyce używa się najczęściej dwóch form:

• „maja” – przy przyimkach: do, od, bez, koło, podczas itp.,
• „maju” – przy przyimkach: w, o (gdy chodzi o czas).

Przykłady:

„Egzaminy odbędą się w maju.”
„Do maja trzeba oddać wszystkie projekty.”
„Bez maja nie zdążymy z programem.”

W żadnej z tych sytuacji nie wchodzi w grę zapis „mai” ani „maji”, jeśli mowa o miesiącu.

Skąd w ogóle wzięło się „maji” i dlaczego czasem jeszcze się pojawia?

Forma „maji” nie powstała znikąd. Ma swoje źródło w starszych stadiach polszczyzny i w poetyckiej tradycji. Dawniej nazwy miesięcy bywały odmieniane nieco inaczej niż dziś, dopuszczano m.in. formy typu „maji”, szczególnie w języku literackim i religijnym.

Współczesne słowniki, jeśli w ogóle notują „maji”, opisują ją jako:

• archaiczną – używaną w dawnych tekstach,
• poetycką – stosowaną świadomie jako efekt stylizacji (wiersze, pieśni),
• niezalecaną w zwykłym, codziennym piśmie.

Efekt jest taki, że „maji” można spotkać jeszcze w:

• starych modlitewnikach, pieśniach maryjnych,
• wierszach z XIX i początku XX wieku,
• tekstach stylizowanych na dawne.

W szkolnym wypracowaniu, mailu do nauczyciela, pismach urzędowych czy zwykłej korespondencji użycie „maji” będzie odebrane jako błąd językowy, a nie „poezja”. Jeśli nauczyciel nie jest polonistą-purystą i nie ma jawnej stylizacji w tekście, trudno liczyć na zrozumienie takiego eksperymentu.

„Mai” – skąd się bierze ta forma i kiedy jest poprawna?

Forma „Mai” najczęściej pojawia się z innego powodu: z pomylenia miesiąca „maj” z imieniem żeńskim „Maja”. Wiele osób intuicyjnie odmienia to podobnie i stąd biorą się kwiatki typu: „Termin upływa z końcem Mai”.

Odmiana imienia „Maja”

Imię Maja odmienia się tak:

• M. – Maja
• D. – Mai
• C. – Mai
• B. – Maję
• N. – Mają
• Ms. – o Mai

Typowe zdania:

„Idę do Mai.”
„Spotkaliśmy się z Mają.”
„Rozmawiano o Mai przez całą przerwę.”

W tych przykładach zapis „Mai” jest wzorowo poprawny, ale zawsze chodzi o osobę, nigdy o miesiąc.

Jeśli w zdaniu można podstawić „koleżanka”, „córka”, „uczennica” – prawdopodobnie chodzi o imię Maja i wtedy pisze się: do Mai, o Mai, z Mają.

Dla porządku: miesiąc zawsze pisze się małą literą – „maj”, „maja”, „w maju”; imię – wielką: „Maja”, „Mai”, „Maję”. Wielka litera jest tu pierwszym, bardzo czytelnym sygnałem.

„Maj”, „maja”, „w maju” – praktyczne przykłady poprawnego użycia

Dla osób szkolnych najbardziej przydatne są konkretne wzorce zdań, które można wręcz zapamiętać i potem stosować jako model.

Przypadki zależne z „maj” w praktyce

Poniżej kilka typowych konstrukcji z miesiącem „maj” w różnych przypadkach, w których nie należy wstawiać ani „mai”, ani „maji”.

• Dopełniacz (kogo? czego?) – „maja”
  „Nie będzie mnie do maja.”
  „Plan obowiązuje od maja do czerwca.”
  „Bez maja nie zamkniemy semestru.”
• Miejscownik (o kim? o czym?) – „maju”
  „W maju zaczynają się matury.”
  „O maju często pisze się jako o najpiękniejszym miesiącu w roku.”
• Narzędnik (z kim? z czym?) – „majem”
  „Majem kończy się rok szkolny.” (rzadziej używane, ale poprawne)

Jeśli w miejsce „maja” albo „maju” pojawi się „mai” lub „maji”, poprawiający tekst bez wahania uzna to za błąd.

Dlaczego „maji” brzmi niektórym naturalnie?

Spora część problemu wynika z analogii. Skoro istnieją pary:

• „kraj” – „kraju”,
• „gaj” – „gaju”,
• „zwyczaj” – „zwyczaju”,

to mózg podsuwa: „maj” – „maju” i czasem samodzielnie dokleja jeszcze „maji”, „mai” jako rzekome formy „bardziej rozwinięte”.

Sęk w tym, że:

• forma „w maju” faktycznie jest poprawna (miejscownik),
• ale w dopełniaczu nie ma żadnego *maju, *mai, *maji, tylko zwyczajne „maja”.

Polszczyzna nie jest regularna w 100%. Są wzorce, ale są też wyjątki, utarte nawyki i uproszczenia. „Maj” należy do tej grupy, którą po prostu warto zapamiętać jako gotowy pakiet: maj – maja – w maju.

Inne kłopotliwe nazwy miesięcy – na co uważać?

Problem z „mai/maji” pojawia się zwykle razem z innymi wątpliwościami: czy „w czerwcu” czy „w czerwiec”, „do września” czy „do wrześniu”. W szkole takie błędy często powtarzają się w wypracowaniach, szczególnie gdy ktoś pisze „na szybko”.

Odmiana wybranych miesięcy – skrócona ściągawka

Dla porównania kilka innych miesięcy, także odmieniających się według różnych wzorów:

• czerwiec
  D.: czerwca – „do czerwca”
  Ms.: w czerwcu – „w czerwcu zaczyna się lato”
• kwiecień
  D.: kwietnia – „do kwietnia”
  Ms.: w kwietniu – „w kwietniu bywa jeszcze zimno”
• wrzesień
  D.: września – „od września obowiązują nowe zasady”
  Ms.: we wrześniu – „we wrześniu wracamy do szkoły”
• lipiec
  D.: lipca – „do lipca mamy czas”
  Ms.: w lipcu – „w lipcu jedziemy nad morze”

W żadnym z tych przypadków nie tworzy się końcówek typu „-i” w dopełniaczu (nie: *„do kwietni”, *„do wrześni”). Problem z „mai/maji” wpisuje się więc w szerszy zestaw błędów, kiedy ktoś próbuje „ulepszyć” prostą końcówkę „-a” na siłę.

Najczęstsze błędne zdania i ich poprawne odpowiedniki

Dobrze działa też zestawienie typowych błędów z poprawnymi wersjami. Dzięki temu łatwiej zapamiętać właściwą formę „na kontrastach”.

• *„Zadanie oddać do końca Mai.”*
  → „Zadanie oddać do końca maja.” (miesiąc)
• *„Egzamin będzie w maji.”*
  → „Egzamin będzie w maju.”
• *„Plan zajęć ważny od Mai do czerwca.”*
  → „Plan zajęć ważny od maja do czerwca.”
• *„Idę do maj.”* (gdy chodzi o dziewczynę)
  → „Idę do Mai.” (imię „Maja”)

Zwraca uwagę, że w pierwszych trzech zdaniach nie ma żadnej osoby, wszystko dotyczy czasu – więc zawsze wybór pada na formy: maja, w maju. Ostatnie zdanie dotyczy relacji między ludźmi, więc naturalnie chodzi o imię.

Podsumowanie: co zapamiętać na potrzeby szkoły i codziennego pisania?

Na koniec warto skondensować wszystko do krótkiej listy zasad, które spokojnie wystarczą w wypracowaniach, mailach i wszelkich zwykłych tekstach:

1. Miesiąc pisze się: maj – maja – w maju. Żadnego „mai” ani „maji”.
2. Forma „Mai” jest poprawna tylko jako odmiana imienia „Maja”.
3. Forma „maji” funkcjonuje wyłącznie jako archaiczna/poetycka i nie jest akceptowana w normalnych tekstach szkolnych.
4. Miesiące pisze się małą literą: „maj”, „czerwiec”; imiona – wielką: „Maja”.
5. Jeśli zdanie dotyczy czasu (terminów, dat, planów), w praktyce zawsze chodzi o „maja” / „w maju”, a nie o „Mai”.

Stosowanie tych kilku prostych reguł w zupełności wystarczy, aby uniknąć czerwonych podkreśleń w zeszycie i niepotrzebnych uwag o „wydziwianiu” z pisownią.